|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
| We listen to: | ||
INTRO |
 Otkako na site ni e jasno deka de nehi provlima da se razbereme vo Solun: kali mera, oriste, poso kani, jasu file, ela tora kace ligo plai mu-
mo`e da se poka`e zaluden trud ovaa stranica posvetena na gr~kiot jazik. Me|utoa, nie }e ja gre{ime i }e pojdeme od pretpostavka deka eden, zna~aen, del korisnici na ovoj portal navistina gi interesira
kolku istorijata tolku i upotrebata na gr~kiot jazik. Zatoa, se parakalo, da po~neme od po~etok.
Najranite poznati tekstovi na gr~ki jazik datiraat od 13-ot vek p. ne., poteknuvaat od Mikenskata
kultura iako se otkrieni vo kralskata palata vo Knosos na Krit a ne vo  Koga devet godini podocna, kaj Pilos vo kontinentalna Grcija, bile najdeni mnogu glineni tabli~ki (kako ovaa levo, so dupka za ni~ewe
kako stranici na kniga) so Linearno B, kutriot Evans bil {logiran od iznenaduvawe. Zna~i jazikot izrazen so ona Linearno B se vika
Mikenski i se zema deka e rana, rudimentarna forma na starogr~kiot jazik. Se vika mikenski zatoa {to vo 1870 vo Mikena na Peloponez se najdeni mnogu tekstovi napi{ani so ona Linearno B pismo
koe go imalo i na Krit, me|utoa na Krit se najdeni i drugi tekstovi napi{ani so poinakvo pismo, pismo koe se vika Linearno A i koe do den denes ne e de{ifrirano. Zna~i, minojskite tekstovi se napi{ani
so za naukata nemu{toto Linearno A, a mikenskite so Linearno B, koe e pro~itano (duri vo 1953 godina, od nekoj Majk Ventris, od dete zanesen po Evans) pa se gleda deka opi{uva nastani od 14-ot
vek p. ne.
Za da bide sevo ova pogolema turlija, najdeni se edni pokraj drugi tekstovi so dvete pisma (koi se sli~ni) i postoi teorija deka Mikencite {tedro zajmele od Minojcite i deka po kataklizmi~nata erupcija na
vulkanot na Santorini prilikite se izmenile tolku {to i minojcite sami po~nale da se koristat so Linearnoto B.I toga{ doa|a do interesen presvrt. So krahot na mikenskata civilizacija okolu 12-ot vek p. ne., vnimavajte, vo ona {to go vikame Grcija pi{uvaweto is~eznalo. Paf. Ne stanuva zbor za toa deka nema tragi tuku stanuva zbor za nau~na konstatacija deka tamu celi 300 godini ne se pi{uvalo. Duri tamu na po~etokot na osmiot vek p. ne. se registrira koristewe na fenikijska askripcija ("syllabary") vo koja bile priop{teni konsonantni simboli za da izrazuvaat gr~ki vokali. Taka, najstarite so~uvani azbu~ni tekstovi se napi{ani so ovoj nov sistem i datiraat od krajot na osmiot vek p. ne., {to ke ka~e okolu 720-710 godina p.ne. Za vreme na klasi~niot ili takanare~en helenski period vo optek bile nekolku dijalekti a najvlijatelen od niv ati~kiot, zboruvan vo i okolu Atina, koj so jonskiot go formira ati~ko-jonskiot dijalekt odnosno jazikot na tamo{nite oratori, istori~ari, filozofi i pisateli. Duri edno 400 godini potoa, koga Aleksandar Makedonski me|u 336 i 323 godina p. ne. pobedonosno }e navleze dlaboko vo Bliskiot Istok, ati~ko-jonskiot dijalekt }e se transformira vo standarden jazik na trgovijata i vlasta, }e zapo~ne da egzistira paralelno i ramnopravno ako ne i so predimstvo vrz brojnite lokalni jazici i }e stane ona {to se vika helenski Kine (Hellenistic Koine) ili narodski gr~ki. Toj i takov jazik }e vnese zna~jni izmeni vo re~nikot, gramatikata i izgovorot na ona {to be{e ati~ko-jonski dijalekt na klasi~niot ili helenski period i tie, se delumno zadr`ani vo sovremeniot gr~ki jazik. Velam delumno zatoa {to toj "narodski gr~ki" ili "kine" imal `estok otpor od jazi~kite pedanti i ~istotnici. Dobro organizirani i op{testveno postaveni tie }e formiraat i dvi~ewe koe klasi~niot ati~ki go tretiralo kako edinstveno prifatliv literaturen i jazi~en standard. Makar{to Aticizmot }e vladee od 330 pa se tamu do 1453 godina (datumite go osna~uvaat promoviraweto na Konstantinopol za prestolnina odnosno negovoto osvojuvawe od Mehmed Vtori Fatih) toj gospodarel samo so literaturnata produkcija no ne i so dnevnoto komunicirawe na narodot. Kako posledica na toa nema pi{ani tragi za razvojot na dene{niot, moderen gr~ki jazik vo tek na nekoi 1500 godini. Koga na{iot sosed }e se osamostoi vo 1830 godina i }e pokani Germanec za kral na site Grci, Atika i Peloponez }e se poka`at osnova na novoto kralstvo pa soodvetno i dijalektite na ovie dva regioni }e stanat ramnopraven temel vrz koj }e se izgradi standardot za ona {to denes se slu{a kako literaturen jazik na gr~ata op{testvenost. Treba da se ima na um deka toj standard ne go pravat poezijata i folklorot sozdavani niz vekovite od generacii i generacii na prethodnoto selansko op{testvo i sekako ne go vklu~uva kritskiot naroden govor (demotiki) na koj e izrazen masiven opus na narodnata poezija no i literatura zatoa {to Krit do 1669 godina }e ja odr`uva samostojnosta vo moreto na Otomanskata opkru`enost. Sigurno deka seto toa ostavilo podlaboki tragi i tie se vidlivi vo `estokosta na odbranata na site posebni odli~ija na Kritjani nasproti ostatokot na Grcija, tuka ne zanemaruvajki ja institucijata na patrijarh na Krit. Tragi na Minojskata posebnost od pred 5000 godini? Najverojatno ne, no ne{to }e da e. I taka, izmislena e takanare~enata katarevusa kako forma na pre~isten gr~ki jazik. Pod vlijanie i so maksimalna anga`iranost na nositelite na onoj Aticizam izvr{en e maksimalen pritisok so site raspolo`ivi sredstva i so ogromni napori toj ve{ta~ki standard, katarevusata, da se nametne vrz narodot kako jazik za dnevna i formalna komunikacija. Duri i sega, po 170 godini i so maksimalna izlo`enost na mo}ta na masovnite medii, razlikite me|u ona {to se vika demotiki (dneven, govoren, naroden jazik) i katarevusa (literaturen ili oficijalen jazik) se zna~ajno namaleni no prisutni. Istorijata na sovremeniot gr~ki jazik e izvonredno zna~ajna ilustracija za `estokosta i determiniranosta na mal, tajnovit del na gr~koto op{testvoto da mu se nametne na sopstveniot narod po koj i da e pretekst i da mu go iskorne ili izvitoperi duri i maj~iniot govor, pesna, jazik pa so toa i misla bez za toa da ima kakva i da e objektivna potreba osven da zadovoli u{te edna svoja, eve i malku tavtologija, sosema apsurdna fiks-ideja.  |
|
Mikena. Tie se napi{ani na glineni plo~ki so ne{to koe na angliski se vika "syllabary" i {to ne e "azbuka". So drugi
zborovi, sekoj simbol (uslovno ka`ano bukva makar{to stanuva zbor za "znak") pretstavuva "silabl" a ne poedine~en zvuk. Celiot toj zbir od okolu 100 znaka e "syllabary".
Me|utoa ona pismo, Linearno B, e pove}e od "syllabary" zatoa {to nekoi od znacite pretstavuvaat celi "logogrami" - a logogramite izrazuvaat kompletni zborovi).
Nie ovde nema da pretstavime ilustracija na logogramskiot del na Linearnoto B za{to se {arki kako hieroglifi no mo`e da gi vidite so 
